Hôm nay Truyền hình Thông tấn đưa phóng sự về Sát thủ online trong “Văn hoá toàn cảnh” (Sau tin về cuốn sách viết về GS Ngô Bảo Châu và triển lãm ảnh của Văn Việt). Sát thủ online được chọn cho mục “Điểm nhấn văn hoá”.
Mọi người có thể xem ở đây:
http://avnews.vnanet.vn/Player.aspx?AudioID=6854
Thứ Bảy, 13 tháng 11, 2010
Thứ Sáu, 12 tháng 11, 2010
“Sát thủ online”: Nguyên lý giả trang và mô hình ba thế giới
Đây là bài Đoàn Minh Tâm "mổ xẻ" Sát thủ online trên "Văn học quê nhà" - Báo điện tử Tổ quốc. Xem ra sự đọc của người làm phê bình không hề nhàn nhã. Thật đáng nể... À quên, có chỉnh lại cái tít cho... hoành tráng.
Sát thủ online là câu chuyện về cuộc đời bất hạnh của một games thủ có nickname Hiệp sĩ đen. Khi lật giở từng trang sách, bạn đọc sẽ được Nguyễn Xuân Thủy dẫn dụ vào một thế giới tiểu thuyết có nhiều điều thú vị đáng để khám phá.
Nguyễn Xuân Thủy và "Sát thủ online". Ảnh: Xuân Chính
Một “thằng cười” thời hiện đại
Nhân vật trung tâm của Sát thủ online, Tý, Mr Mouse hay Thiện phảng phất hình bóng “thằng cười”(1) Guyn-plên trong tiểu thuyết cùng tên của đại văn hào Vích-to Hugo. Tạo hóa cho họ khuôn mặt lành lặn nhưng sau màn tra tấn man rợ của những kẻ táng tận lương tâm chúng đã trở nên dị dạng, gớm ghiếc. Guyn-plên bị bọn buôn người com-pra-si-côx dùng phẫu thuật đặc biệt thay hình đổi dạng khiến bộ mặt vốn xinh đẹp của chàng trở thành xấu xí lúc nào cũng như đương nhăn nhở cười, ngay cả lúc muốn khóc để làm “thằng hề” mua vui cho gánh xiếc. Còn khuôn mặt Tý sau khi bị một đám côn đồ dùng bàn là chà sát nhiều lần đã biến dạng thành hình chữ V đầy xước sẹo. Không chỉ giống nhau về khuôn mặt xấu xí, Guyn-plên và Tý còn chung nhau những cung bậc bất hạnh trong cuộc đời ngắn ngủi của mình. Tý lớn trong sự thiếu thốn tình mẫu tử, trong nỗi dè bỉu, khinh bỉ của dân làng vì cái tiếng “con hoang”. Guyn-plên lớn lên trong những tràng cười nghiêng ngả của đám công chúng ưa nhìn ngắm sự đau khổ của đồng loại, trong những trận đòn roi, những tiếng chửi rủa, những bữa ăn thiếu thốn của bọn buôn người, và sau này là những lời chế giễu, miệt thị của tầng lớp quý tộc. Cả Tý và Guyn-plên đều mất đi những người thân quan trọng nhất với cuộc đời mình. Với Tý là mẹ, với Guyn-plên là nàng Đê-a. Và sau tổn thương tinh thần không gì cứu vãn được ấy, cả hai đều tìm đến cái chết. Tý ra đi trong mùi hoa cúc ma thơm nồng ở nơi mình đã có những tháng ngày thơ ấu hạnh phúc hiếm hoi còn Guyn-plên, sau cái chết của Đê-a, chàng đã gieo mình xuống đại dương mênh mông trong đêm tối đen mịt mùng.
Ngoài những điểm trên, xung quanh cuộc đời Tý và Guyn-plên còn có nhiều nét tương đồng khác như cả hai đều có người bạn gái mù (nàng Đê-a và bé Bông) đều không thích nghi với môi trường hào nhoáng về vật chất nhưng xa lạ với tâm hồn mình. Không thuốc lắc, không bia rượu, không tham gia những buổi quần hôn thác loạn mà chỉ ru rú trong phòng một mình, Tý không chịu và không chấp nhận được cuộc sống bầy đàn trong nhóm Lucky Family dù cho đây là môi trường an toàn nhất cho cậu ở chốn đô thị đầy cạm bẫy. Đối với Guyn-plên, đời sống xa hoa của tầng lớp quý tộc thật giả tạo, nhạt nhẽo, tầm thường nếu so với cuộc sống ở gánh hát rong bên ông già Uyêc-xuyt với con sói Ô Mô và Đê-a. Nhưng như vậy không có nghĩa rằng Nguyễn Xuân Thủy xây dựng nhân vật Tý từ niềm cảm hứng của Guyn-plên. So với “bậc tiền bối” cách mình bốn trăm năm, Tý có những đặc trưng riêng chứ không đơn thuần là một “phiên bản” mới được up date những bất hạnh mang tính đặc trưng của xã hội đương đại. Giữa Tý và Guyn-plên có những điểm khác biệt cơ bản về tư duy xây dựng nhân vật của hai tác giả được biểu hiện qua khía cạnh tâm lý nhân vật. Ở thế kỷ mười sáu Hugo chú trọng miêu tả những diễn tiến tâm lý của Guyn-plên trong phạm vi ý thức, còn đến thế kỷ hai mươi, theo trào lưu chung của văn học đương đại, Nguyễn Xuân Thủy lại chú trọng đến khía cạnh những sang chấn tinh thần, những ám ảnh về thể xác, trong đời sống tâm lý của Tý. Anh dành một trữ lượng trang viết tương đối lớn để miêu tả khía cạnh này trong những giấc mơ của Tý. Nếu như Hugo xây dựng Guyn-plên với hình ảnh người đàn ông trưởng thành, có nhân cách ổn định, mang cốt cách của một quý tộc Anh thế kỷ mười sáu thì Nguyễn Xuân Thủy xây dựng Tý với hình ảnh một cậu thanh thiếu niên mới lớn, tích cách chưa ổn định. Nếu như tình yêu giữa Guyn-plên và Đê-a trong trắng, thánh thiện, cao thượng và đau thương theo âm hưởng của một vở bi kịch đích thực thì tình cảm giữa Tý và bé Bông mang nét hồn nhiên ngây thơ của con trẻ, giữa Tý với Hương sữa lại pha chút hiệp nghĩa giang hồ, lại dính chút nhục dục thể xác theo tinh thần xã hội đương đại. Và cũng từ điểm khác biệt quan trọng này, chúng ta thấy rõ hơn thủ pháp xây dựng nhân vật Tý của Nguyễn Xuân Thủy.
Mô hình ba thế giới và nguyên lý giả trang
Thế giới games. Thế giới mộng và thế giới đời thực. Nguyễn Xuân Thủy cho cuộc đời nhân vật của mình phiêu dạt trong ba thế giới ấy. Ứng với một thế giới là những tên gọi và những nhân cách khác nhau của một bản thể duy nhất. Trong thế giới games, thế giới của những viên đá quý, những châu báu, những bảo bối, những vũ khí siêu nhiên, những câu chuyện phiêu lưu giang hồ kỳ hiệp đậm chất tráng ca và diễm tình, bản thể với những nickname Rồng xanh, Hiệp sĩ đen hiện lên với sức mạnh vô song, đầy lòng trượng nghĩa hào hiệp và vô cùng giàu có. Ở thế giới này, bản thể là Vip, được “quần hùng” ngưỡng mộ, sủng ái và… ghen ghét. Ai cũng muốn thay chỗ ngôi vị Tân vương tối cao của trò thượng võ lâm quân mà Hiệp sĩ đen đang nắm giữ. Trong khi đó, ở thế giới mộng, hai mảng đời bất hạnh và hạnh phúc thay phiên nhau chiếm chỗ trong cơn mơ của thằng Tý. Tý thường xuyên bị những cơn ác mộng ám ảnh, hành hạ. Những cơn ác mộng gợi lại cho Tý về những ký ức đau thương: bố dượng đánh đập, mắng chửi; chuột gặm bộ phận sinh dục; bọn côn đồ dùng bàn là chà lên mặt; mẹ bỏ rơi, người làng khinh ghét… Và những giấc mơ yên bình hiếm hoi đưa Tý về với kỷ niệm êm đẹp, với loài hoa cúc gai, với bé Bông, với bà ngoại, anh Tít và những giây phút hạnh phúc ngắn ngủi bên mẹ. Trong thế giới này, dù ở trong những cơn ác mộng hay những giấc mơ êm đềm, Tý luôn hiện lên với hình ảnh cậu bé gày gò, mảnh khảnh, hiền lành, yếu ớt, đáng thương. Sau cùng, tồn tại nơi thế giới thực là một bản thể với tên gọi, hay chính xác hơn là một biệt hiệu Mr Mouse cùng những nét tính cách phức tạp được trộn lẫn từ hai thế giới trên. Một Mr Mouse luôn đeo mặt nạ, thâm trầm chỉ thích giam mình trong phòng tối, tránh xa những chỗ tụ tập đông người. Mr Mouse khi cần thiết cũng là con người manh động và giảo quyệt. Để cứu bạn, Mr Mouse sẵn sàng giết người không chút ghê tay. Để thoát khỏi vòng vây của công an, Mr Mouse khôn khéo chui qua lỗ thông gió năm ép sát ở tầng áp mái cả ngày trời. Lặng lẽ, lạnh lùng như vậy nhưng Mr Mouse lại có những giây phút ngơ ngẩn, hiền lành như người mất hồn. Y không tự chăm sóc được bản thân, không nhận biết rõ ràng được thời gian, hay buồn, hay khóc khi nhớ về mẹ, về bà ngoại. Ba thế giới này hợp thành tam thể nhân cách trong một bản thể, vừa đa dạng, vừa đồng nhất, vừa hỗ trợ, vừa mâu thuẫn, phủ định nhau. Thế giới games một mặt bổ sung, lấp đầy những khiếm khuyết về thể trạng, cung cấp cho bản thể tiền bạc để duy trì cuộc sống ngoài đời thực nhưng một mặt cũng cấy mầm tội ác vào sâu tâm hồn bản thể để sau này nó có dịp trỗi dậy. Thế giới mộng vừa cung cấp cho bản thể liều thuốc giảm đau tinh thần khi tạo ra những giấc mơ êm dịu vừa làm ngoác thêm miệng những vết thương âm ỉ trong bản thể ngoài đời thực. Mặt khác, cuộc sống cay đắng, phũ phàng ngoài đời thực đã khiến bản thể ngày càng lún sâu hơn hai thế giới ảo. Cứ như thế cuộc đời bản thể là những vòng xoáy bất tận của những tính cách trái ngược nhau hoàn toàn. Và khi thân thể và tâm hồn không hợp nhất, khi không một nhân cách nào đủ khả năng duy trì sự thống trị của mình với thể xác thì bi kịch xuất hiện như một điều tất yếu. Nhân cách anh hùng trong thế giới games bị trừng phạt khi bản thể gây ra tội ác và bị truy nã phải trốn chui trốn lủi. Nhân cách đáng thương trong thế giới mộng bị tổn hại nghiêm trọng khi hay tin người mẹ mình tìm kiếm bao năm trời đã chết. Những chấn thương của hai nhân cách cơ bản này khiến bản thể suy sụp hoàn toàn và buộc phải tìm đến cái chết. Đến đây, Nguyễn Xuân Thủy đưa bản thể trở về với tên gọi thực của mình: Lưu Ngọc Thiện để tạo nên một điểm kết thúc trong hành trình của nhân vật được xây dựng theo nguyên lý giả trang (hay cacnavan). Theo nguyên lý này, nhân vật chỉ sống yên ổn khi mang “mặt nạ”, mang tên tuổi của người khác, nếu xuất hiện bằng tên thực của mình, nhân vật lập tức sẽ chìm trong vòng tai ương. Nguyên lý này gắn liền với tên tuổi nhân vật Jean Valjean trong thiên tiểu thuyết vĩ đại Những khốn khốn khổ. Trong Sát thủ online, Nguyễn Xuân Thủy cũng tạo dựng cho nhân vật của mình một hệ thống mặt nạ nhiều tầng lớp như chúng ta đã biết ở trên. Lúc mang tên khác, Lưu Ngọc Thiện còn được sống (dù không mấy êm đềm). Khi trở về với tên thật của mình, Thiện chỉ còn con đường tìm đến cái chết. Tình cảm của bà, của bé Bông cũng không thể giúp cậu tồn tại trên cõi đời. Điểm khác biệt giữa Lưu Ngọc Thiện với những nhân vật được xây dựng theo cùng nguyên lý là cái chết của Thiện vừa mang phản ánh sự tận cùng của bế tắc, của đau đớn, của tuyệt vọng vừa mang ý nghĩa của sự giải thoát khỏi những đau đớn ấy trong cậu. Có thể coi Lưu Ngọc Thiện là một “phiên bản” mới của kiểu nhân vật này.
Qua các thủ pháp trên, cho thấy Nguyễn Xuân Thủy dụng tâm rất nhiều cho nhân vật Lưu Ngọc Thiện. Nhân vật này sẽ có sức sống lâu dài, có độ thuyết phục cao hơn nếu Nguyễn Xuân Thủy chú trọng hơn nữa đến nhân cách trong thế giới games. Dường như anh chỉ coi thế giới này là bàn đạp để đưa nhân vật vào hai thế giới còn lại. Giá anh chăm chút hơn, miêu tả kỹ hơn những trường đoạn tâm lý của Thiện khi bắt đầu chơi games, khi thành games thủ giỏi, khi ở đỉnh cao của games và chịu những anh hưởng từ games một cách cụ thể hơn thì mô hình ba thế giới trong con người Thiện sẽ hoàn thiện hơn. So với hai mô hình còn lại, nhân cách games của Thiện được miêu tả lướt qua và yếu nhất, trong khi đó dựa vào nhan đề tiểu thuyết thì tôi nghĩ nhân cách này xứng đáng nhận được sự quan tâm nhiều hơn nữa của Nguyễn Xuân Thủy. Nếu được như vậy, cuốn tiểu thuyết sẽ truyền đạt một cách hấp dẫn, tinh tế hơn bức thông điệp anh cảnh báo.
Những nhức nhối của xã hội hiện đại
Nhức nhối đầu tiên là sự tha hóa, xuống cấp về đạo đức và lối sống của một bộ phận thanh thiếu niên hiện nay. Sát thủ online đề cập một cách khá toàn diện về vấn đề này. Những thanh thiếu niên trong Sát thủ online mỗi người sa ngã một kiểu. Liên ẳng, Hương sữa, Hường dây, Tuấn ẻo, Thành kỳ đà, Phong tắc kè các thành viên còn lại trong nhóm Lucky Family đều bỏ nhà đi bụi, tụ tập sống theo kiểu bầy đàn với nhau. Tuổi đời còn rất trẻ nhưng những thanh thiếu niên này đã dày dặn kinh nghiệm trong những cuộc ăn chơi thác loạn, trong quan hệ tình dục, biết dùng các loại ma túy và sẵn sàng làm việc miễn là có tiền để thỏa mãn thú ăn chơi hưởng lạc của mình. Hương sữa sẵn sàng kinh doanh “vốn tự có” để đổi lấy những đồng đô-la khi lâm vào hoàn cảnh túng thiếu. Phong tắc kè, Thành kỳ đà, Mr Mouse khi cần thì bẻ khóa mạng, lừa đảo trên mạng và cướp giật để kiếm tiền. Khác với sự hư hỏng mang tính giang hồ của nhóm Lucky Family, Kiều Vy lại sa ngã theo một cách khác. Sinh ra trong gia đình nề nếp - bố công an, mẹ giáo viên - mặc dù được hưởng một nền giáo dục chu đáo nhưng Kiều Vy cũng không thoát khỏi cám dỗ chết người của tuổi mới lớn nên đã “ăn trái cấm”. Một ngày kia những hình ảnh quan hệ tình dục của cô và bạn trai bị kẻ xấu tung lên mạng. Ngoài việc sự nghiệp ca nhạc vừa mới chớm bắt đầu coi như chấm dứt, Kiều Vy còn chịu nổi mất mát vô cùng to lớn là cái chết của người mẹ sau vụ scandal của con gái.
Đi tìm nguồn gốc của sự tha hóa, xuống cấp của một bộ phận thanh thiếu niên này, Nguyễn Xuân Thủy nhấn mạnh đến vai trò của các bậc phu huynh với con cái. Con cái hư hỏng trước nhất do các bậc cha mẹ. Các bậc cha mẹ của thành viên nhóm Lucky Family đều không phải là tấm gương tốt cho con cái mình noi theo. Người làm đĩ điếm, người buôn ma túy, Cha mẹ như vậy, con cái nên người là chuyện không tưởng. Sự trượt dốc của Kiều Vy là do không nhận được sự quan tâm đủ mức cần thiết của cha mẹ. Xã hội hiện đại, các bậc cha mẹ bận công việc nên không có dành nhiều thời gian cho con cái. Thượng tá Hoàng bận công tác đi tối ngày nên hầu như không có thời gian nói chuyện, hỏi han quan tâm đến tâm tư, đời sống của con gái. Cô giáo Liên thì lại quá tin tưởng vào con mình. Sự buông lỏng quản lý con cái của họ là nguyên nhân gián tiếp dẫn đến sự trượt dài của Kiều Vy. Việc để cho con cái phát triển “tự nhiên nhi nhiên”, trưởng thành nhanh quá, thành người lớn nhanh quá của các bậc phụ huynh đã dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng.
Bên cạnh vấn đề đáng quan ngại nổi bật trên, Sát thủ online còn đề cập tới hàng loạt những “điểm nóng” như tác hại của Internet đối với con người, sự vô cảm của con người trong xã hội hiện đại, sự say mê những giá trị ảo, những vầng hào quang ảo của con người, sự xáo động của vùng quê nghèo trước ánh sáng và rác rưởi của thành phố mang lại… Có một số lượng lớn những điều người dân quan thiết ngoài đời thực được Nguyễn Xuân Thủy phản ánh trong tác phẩm của mình.
So với Biển xanh màu lá, lối viết của Nguyễn Xuân Thủy trong Sát thủ online đã bớt sự “hồn nhiên”, già dặn và chững chạc hơn nhiều. Kết cấu tiểu thuyết chắc chắn, tính trinh thám, hình sự cuốn hút, bao chứa những vấn đề xã hội nóng bỏng, Sát thủ online là bước đi đúng hướng trên văn nghiệp của Nguyễn Xuân Thủy. Giới phê bình chuyên nghiệp hay bạn đọc phổ thông đều sẽ tìm kiếm được điều mình cần tìm trong tiểu thuyết này. Từng ấy, theo tôi là đủ để nói lời chúc mừng anh.
Đoàn Minh Tâm
---------------
(1) Dịch giả Trần Văn Đệ dịch tên tiểu thuyết là “Người đàn ông có bộ mặt cười”. Sách in tại Nhà xuất bản Hải Phòng năm 1985. Hai dịch giả Hoàng Lâm - Lệ Chi dịch tên tiểu thuyết là “Thằng cười”. Sách in tại Nhà xuất bản Văn học năm 2001. Ở đây chúng tôi dùng theo bản dịch của hai dịch giả Hoàng Lâm - Lệ Chi.
Sát thủ online là câu chuyện về cuộc đời bất hạnh của một games thủ có nickname Hiệp sĩ đen. Khi lật giở từng trang sách, bạn đọc sẽ được Nguyễn Xuân Thủy dẫn dụ vào một thế giới tiểu thuyết có nhiều điều thú vị đáng để khám phá.
Nguyễn Xuân Thủy và "Sát thủ online". Ảnh: Xuân Chính
Một “thằng cười” thời hiện đại
Nhân vật trung tâm của Sát thủ online, Tý, Mr Mouse hay Thiện phảng phất hình bóng “thằng cười”(1) Guyn-plên trong tiểu thuyết cùng tên của đại văn hào Vích-to Hugo. Tạo hóa cho họ khuôn mặt lành lặn nhưng sau màn tra tấn man rợ của những kẻ táng tận lương tâm chúng đã trở nên dị dạng, gớm ghiếc. Guyn-plên bị bọn buôn người com-pra-si-côx dùng phẫu thuật đặc biệt thay hình đổi dạng khiến bộ mặt vốn xinh đẹp của chàng trở thành xấu xí lúc nào cũng như đương nhăn nhở cười, ngay cả lúc muốn khóc để làm “thằng hề” mua vui cho gánh xiếc. Còn khuôn mặt Tý sau khi bị một đám côn đồ dùng bàn là chà sát nhiều lần đã biến dạng thành hình chữ V đầy xước sẹo. Không chỉ giống nhau về khuôn mặt xấu xí, Guyn-plên và Tý còn chung nhau những cung bậc bất hạnh trong cuộc đời ngắn ngủi của mình. Tý lớn trong sự thiếu thốn tình mẫu tử, trong nỗi dè bỉu, khinh bỉ của dân làng vì cái tiếng “con hoang”. Guyn-plên lớn lên trong những tràng cười nghiêng ngả của đám công chúng ưa nhìn ngắm sự đau khổ của đồng loại, trong những trận đòn roi, những tiếng chửi rủa, những bữa ăn thiếu thốn của bọn buôn người, và sau này là những lời chế giễu, miệt thị của tầng lớp quý tộc. Cả Tý và Guyn-plên đều mất đi những người thân quan trọng nhất với cuộc đời mình. Với Tý là mẹ, với Guyn-plên là nàng Đê-a. Và sau tổn thương tinh thần không gì cứu vãn được ấy, cả hai đều tìm đến cái chết. Tý ra đi trong mùi hoa cúc ma thơm nồng ở nơi mình đã có những tháng ngày thơ ấu hạnh phúc hiếm hoi còn Guyn-plên, sau cái chết của Đê-a, chàng đã gieo mình xuống đại dương mênh mông trong đêm tối đen mịt mùng.
Ngoài những điểm trên, xung quanh cuộc đời Tý và Guyn-plên còn có nhiều nét tương đồng khác như cả hai đều có người bạn gái mù (nàng Đê-a và bé Bông) đều không thích nghi với môi trường hào nhoáng về vật chất nhưng xa lạ với tâm hồn mình. Không thuốc lắc, không bia rượu, không tham gia những buổi quần hôn thác loạn mà chỉ ru rú trong phòng một mình, Tý không chịu và không chấp nhận được cuộc sống bầy đàn trong nhóm Lucky Family dù cho đây là môi trường an toàn nhất cho cậu ở chốn đô thị đầy cạm bẫy. Đối với Guyn-plên, đời sống xa hoa của tầng lớp quý tộc thật giả tạo, nhạt nhẽo, tầm thường nếu so với cuộc sống ở gánh hát rong bên ông già Uyêc-xuyt với con sói Ô Mô và Đê-a. Nhưng như vậy không có nghĩa rằng Nguyễn Xuân Thủy xây dựng nhân vật Tý từ niềm cảm hứng của Guyn-plên. So với “bậc tiền bối” cách mình bốn trăm năm, Tý có những đặc trưng riêng chứ không đơn thuần là một “phiên bản” mới được up date những bất hạnh mang tính đặc trưng của xã hội đương đại. Giữa Tý và Guyn-plên có những điểm khác biệt cơ bản về tư duy xây dựng nhân vật của hai tác giả được biểu hiện qua khía cạnh tâm lý nhân vật. Ở thế kỷ mười sáu Hugo chú trọng miêu tả những diễn tiến tâm lý của Guyn-plên trong phạm vi ý thức, còn đến thế kỷ hai mươi, theo trào lưu chung của văn học đương đại, Nguyễn Xuân Thủy lại chú trọng đến khía cạnh những sang chấn tinh thần, những ám ảnh về thể xác, trong đời sống tâm lý của Tý. Anh dành một trữ lượng trang viết tương đối lớn để miêu tả khía cạnh này trong những giấc mơ của Tý. Nếu như Hugo xây dựng Guyn-plên với hình ảnh người đàn ông trưởng thành, có nhân cách ổn định, mang cốt cách của một quý tộc Anh thế kỷ mười sáu thì Nguyễn Xuân Thủy xây dựng Tý với hình ảnh một cậu thanh thiếu niên mới lớn, tích cách chưa ổn định. Nếu như tình yêu giữa Guyn-plên và Đê-a trong trắng, thánh thiện, cao thượng và đau thương theo âm hưởng của một vở bi kịch đích thực thì tình cảm giữa Tý và bé Bông mang nét hồn nhiên ngây thơ của con trẻ, giữa Tý với Hương sữa lại pha chút hiệp nghĩa giang hồ, lại dính chút nhục dục thể xác theo tinh thần xã hội đương đại. Và cũng từ điểm khác biệt quan trọng này, chúng ta thấy rõ hơn thủ pháp xây dựng nhân vật Tý của Nguyễn Xuân Thủy.
Mô hình ba thế giới và nguyên lý giả trang
Thế giới games. Thế giới mộng và thế giới đời thực. Nguyễn Xuân Thủy cho cuộc đời nhân vật của mình phiêu dạt trong ba thế giới ấy. Ứng với một thế giới là những tên gọi và những nhân cách khác nhau của một bản thể duy nhất. Trong thế giới games, thế giới của những viên đá quý, những châu báu, những bảo bối, những vũ khí siêu nhiên, những câu chuyện phiêu lưu giang hồ kỳ hiệp đậm chất tráng ca và diễm tình, bản thể với những nickname Rồng xanh, Hiệp sĩ đen hiện lên với sức mạnh vô song, đầy lòng trượng nghĩa hào hiệp và vô cùng giàu có. Ở thế giới này, bản thể là Vip, được “quần hùng” ngưỡng mộ, sủng ái và… ghen ghét. Ai cũng muốn thay chỗ ngôi vị Tân vương tối cao của trò thượng võ lâm quân mà Hiệp sĩ đen đang nắm giữ. Trong khi đó, ở thế giới mộng, hai mảng đời bất hạnh và hạnh phúc thay phiên nhau chiếm chỗ trong cơn mơ của thằng Tý. Tý thường xuyên bị những cơn ác mộng ám ảnh, hành hạ. Những cơn ác mộng gợi lại cho Tý về những ký ức đau thương: bố dượng đánh đập, mắng chửi; chuột gặm bộ phận sinh dục; bọn côn đồ dùng bàn là chà lên mặt; mẹ bỏ rơi, người làng khinh ghét… Và những giấc mơ yên bình hiếm hoi đưa Tý về với kỷ niệm êm đẹp, với loài hoa cúc gai, với bé Bông, với bà ngoại, anh Tít và những giây phút hạnh phúc ngắn ngủi bên mẹ. Trong thế giới này, dù ở trong những cơn ác mộng hay những giấc mơ êm đềm, Tý luôn hiện lên với hình ảnh cậu bé gày gò, mảnh khảnh, hiền lành, yếu ớt, đáng thương. Sau cùng, tồn tại nơi thế giới thực là một bản thể với tên gọi, hay chính xác hơn là một biệt hiệu Mr Mouse cùng những nét tính cách phức tạp được trộn lẫn từ hai thế giới trên. Một Mr Mouse luôn đeo mặt nạ, thâm trầm chỉ thích giam mình trong phòng tối, tránh xa những chỗ tụ tập đông người. Mr Mouse khi cần thiết cũng là con người manh động và giảo quyệt. Để cứu bạn, Mr Mouse sẵn sàng giết người không chút ghê tay. Để thoát khỏi vòng vây của công an, Mr Mouse khôn khéo chui qua lỗ thông gió năm ép sát ở tầng áp mái cả ngày trời. Lặng lẽ, lạnh lùng như vậy nhưng Mr Mouse lại có những giây phút ngơ ngẩn, hiền lành như người mất hồn. Y không tự chăm sóc được bản thân, không nhận biết rõ ràng được thời gian, hay buồn, hay khóc khi nhớ về mẹ, về bà ngoại. Ba thế giới này hợp thành tam thể nhân cách trong một bản thể, vừa đa dạng, vừa đồng nhất, vừa hỗ trợ, vừa mâu thuẫn, phủ định nhau. Thế giới games một mặt bổ sung, lấp đầy những khiếm khuyết về thể trạng, cung cấp cho bản thể tiền bạc để duy trì cuộc sống ngoài đời thực nhưng một mặt cũng cấy mầm tội ác vào sâu tâm hồn bản thể để sau này nó có dịp trỗi dậy. Thế giới mộng vừa cung cấp cho bản thể liều thuốc giảm đau tinh thần khi tạo ra những giấc mơ êm dịu vừa làm ngoác thêm miệng những vết thương âm ỉ trong bản thể ngoài đời thực. Mặt khác, cuộc sống cay đắng, phũ phàng ngoài đời thực đã khiến bản thể ngày càng lún sâu hơn hai thế giới ảo. Cứ như thế cuộc đời bản thể là những vòng xoáy bất tận của những tính cách trái ngược nhau hoàn toàn. Và khi thân thể và tâm hồn không hợp nhất, khi không một nhân cách nào đủ khả năng duy trì sự thống trị của mình với thể xác thì bi kịch xuất hiện như một điều tất yếu. Nhân cách anh hùng trong thế giới games bị trừng phạt khi bản thể gây ra tội ác và bị truy nã phải trốn chui trốn lủi. Nhân cách đáng thương trong thế giới mộng bị tổn hại nghiêm trọng khi hay tin người mẹ mình tìm kiếm bao năm trời đã chết. Những chấn thương của hai nhân cách cơ bản này khiến bản thể suy sụp hoàn toàn và buộc phải tìm đến cái chết. Đến đây, Nguyễn Xuân Thủy đưa bản thể trở về với tên gọi thực của mình: Lưu Ngọc Thiện để tạo nên một điểm kết thúc trong hành trình của nhân vật được xây dựng theo nguyên lý giả trang (hay cacnavan). Theo nguyên lý này, nhân vật chỉ sống yên ổn khi mang “mặt nạ”, mang tên tuổi của người khác, nếu xuất hiện bằng tên thực của mình, nhân vật lập tức sẽ chìm trong vòng tai ương. Nguyên lý này gắn liền với tên tuổi nhân vật Jean Valjean trong thiên tiểu thuyết vĩ đại Những khốn khốn khổ. Trong Sát thủ online, Nguyễn Xuân Thủy cũng tạo dựng cho nhân vật của mình một hệ thống mặt nạ nhiều tầng lớp như chúng ta đã biết ở trên. Lúc mang tên khác, Lưu Ngọc Thiện còn được sống (dù không mấy êm đềm). Khi trở về với tên thật của mình, Thiện chỉ còn con đường tìm đến cái chết. Tình cảm của bà, của bé Bông cũng không thể giúp cậu tồn tại trên cõi đời. Điểm khác biệt giữa Lưu Ngọc Thiện với những nhân vật được xây dựng theo cùng nguyên lý là cái chết của Thiện vừa mang phản ánh sự tận cùng của bế tắc, của đau đớn, của tuyệt vọng vừa mang ý nghĩa của sự giải thoát khỏi những đau đớn ấy trong cậu. Có thể coi Lưu Ngọc Thiện là một “phiên bản” mới của kiểu nhân vật này.
Qua các thủ pháp trên, cho thấy Nguyễn Xuân Thủy dụng tâm rất nhiều cho nhân vật Lưu Ngọc Thiện. Nhân vật này sẽ có sức sống lâu dài, có độ thuyết phục cao hơn nếu Nguyễn Xuân Thủy chú trọng hơn nữa đến nhân cách trong thế giới games. Dường như anh chỉ coi thế giới này là bàn đạp để đưa nhân vật vào hai thế giới còn lại. Giá anh chăm chút hơn, miêu tả kỹ hơn những trường đoạn tâm lý của Thiện khi bắt đầu chơi games, khi thành games thủ giỏi, khi ở đỉnh cao của games và chịu những anh hưởng từ games một cách cụ thể hơn thì mô hình ba thế giới trong con người Thiện sẽ hoàn thiện hơn. So với hai mô hình còn lại, nhân cách games của Thiện được miêu tả lướt qua và yếu nhất, trong khi đó dựa vào nhan đề tiểu thuyết thì tôi nghĩ nhân cách này xứng đáng nhận được sự quan tâm nhiều hơn nữa của Nguyễn Xuân Thủy. Nếu được như vậy, cuốn tiểu thuyết sẽ truyền đạt một cách hấp dẫn, tinh tế hơn bức thông điệp anh cảnh báo.
Những nhức nhối của xã hội hiện đại
Nhức nhối đầu tiên là sự tha hóa, xuống cấp về đạo đức và lối sống của một bộ phận thanh thiếu niên hiện nay. Sát thủ online đề cập một cách khá toàn diện về vấn đề này. Những thanh thiếu niên trong Sát thủ online mỗi người sa ngã một kiểu. Liên ẳng, Hương sữa, Hường dây, Tuấn ẻo, Thành kỳ đà, Phong tắc kè các thành viên còn lại trong nhóm Lucky Family đều bỏ nhà đi bụi, tụ tập sống theo kiểu bầy đàn với nhau. Tuổi đời còn rất trẻ nhưng những thanh thiếu niên này đã dày dặn kinh nghiệm trong những cuộc ăn chơi thác loạn, trong quan hệ tình dục, biết dùng các loại ma túy và sẵn sàng làm việc miễn là có tiền để thỏa mãn thú ăn chơi hưởng lạc của mình. Hương sữa sẵn sàng kinh doanh “vốn tự có” để đổi lấy những đồng đô-la khi lâm vào hoàn cảnh túng thiếu. Phong tắc kè, Thành kỳ đà, Mr Mouse khi cần thì bẻ khóa mạng, lừa đảo trên mạng và cướp giật để kiếm tiền. Khác với sự hư hỏng mang tính giang hồ của nhóm Lucky Family, Kiều Vy lại sa ngã theo một cách khác. Sinh ra trong gia đình nề nếp - bố công an, mẹ giáo viên - mặc dù được hưởng một nền giáo dục chu đáo nhưng Kiều Vy cũng không thoát khỏi cám dỗ chết người của tuổi mới lớn nên đã “ăn trái cấm”. Một ngày kia những hình ảnh quan hệ tình dục của cô và bạn trai bị kẻ xấu tung lên mạng. Ngoài việc sự nghiệp ca nhạc vừa mới chớm bắt đầu coi như chấm dứt, Kiều Vy còn chịu nổi mất mát vô cùng to lớn là cái chết của người mẹ sau vụ scandal của con gái.
Đi tìm nguồn gốc của sự tha hóa, xuống cấp của một bộ phận thanh thiếu niên này, Nguyễn Xuân Thủy nhấn mạnh đến vai trò của các bậc phu huynh với con cái. Con cái hư hỏng trước nhất do các bậc cha mẹ. Các bậc cha mẹ của thành viên nhóm Lucky Family đều không phải là tấm gương tốt cho con cái mình noi theo. Người làm đĩ điếm, người buôn ma túy, Cha mẹ như vậy, con cái nên người là chuyện không tưởng. Sự trượt dốc của Kiều Vy là do không nhận được sự quan tâm đủ mức cần thiết của cha mẹ. Xã hội hiện đại, các bậc cha mẹ bận công việc nên không có dành nhiều thời gian cho con cái. Thượng tá Hoàng bận công tác đi tối ngày nên hầu như không có thời gian nói chuyện, hỏi han quan tâm đến tâm tư, đời sống của con gái. Cô giáo Liên thì lại quá tin tưởng vào con mình. Sự buông lỏng quản lý con cái của họ là nguyên nhân gián tiếp dẫn đến sự trượt dài của Kiều Vy. Việc để cho con cái phát triển “tự nhiên nhi nhiên”, trưởng thành nhanh quá, thành người lớn nhanh quá của các bậc phụ huynh đã dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng.
Bên cạnh vấn đề đáng quan ngại nổi bật trên, Sát thủ online còn đề cập tới hàng loạt những “điểm nóng” như tác hại của Internet đối với con người, sự vô cảm của con người trong xã hội hiện đại, sự say mê những giá trị ảo, những vầng hào quang ảo của con người, sự xáo động của vùng quê nghèo trước ánh sáng và rác rưởi của thành phố mang lại… Có một số lượng lớn những điều người dân quan thiết ngoài đời thực được Nguyễn Xuân Thủy phản ánh trong tác phẩm của mình.
So với Biển xanh màu lá, lối viết của Nguyễn Xuân Thủy trong Sát thủ online đã bớt sự “hồn nhiên”, già dặn và chững chạc hơn nhiều. Kết cấu tiểu thuyết chắc chắn, tính trinh thám, hình sự cuốn hút, bao chứa những vấn đề xã hội nóng bỏng, Sát thủ online là bước đi đúng hướng trên văn nghiệp của Nguyễn Xuân Thủy. Giới phê bình chuyên nghiệp hay bạn đọc phổ thông đều sẽ tìm kiếm được điều mình cần tìm trong tiểu thuyết này. Từng ấy, theo tôi là đủ để nói lời chúc mừng anh.
Đoàn Minh Tâm
---------------
(1) Dịch giả Trần Văn Đệ dịch tên tiểu thuyết là “Người đàn ông có bộ mặt cười”. Sách in tại Nhà xuất bản Hải Phòng năm 1985. Hai dịch giả Hoàng Lâm - Lệ Chi dịch tên tiểu thuyết là “Thằng cười”. Sách in tại Nhà xuất bản Văn học năm 2001. Ở đây chúng tôi dùng theo bản dịch của hai dịch giả Hoàng Lâm - Lệ Chi.
Lời cảnh báo từ "Sát thủ online" - Bài trên TT&VH
Nhà văn Nguyễn Xuân Thuỷ. Ảnh: Vũ Quân
(TT&VH) - Nhà văn Nguyễn Xuân Thủy (Biên tập viên NXB Quân đội Nhân dân) đang âm thầm cho một kế hoạch “thay máu” dòng văn mình đã từng theo đuổi. Sát thủ online là câu chuyện “nóng hổi” trong nhịp đập cuộc sống hiện nay.
Câu chuyện kể về thế giới tội phạm mạng với 13 chương thâu tóm cuộc đời nhân vật Hiệp sĩ đen (Mr Mouse) với nhóm bụi đời Lucky Family. Tội phạm nhí với nick name “Hiệp sĩ đen” đã trải qua một bi kịch: mẹ bị hiếp dâm, sinh ra không biết mặt cha, lang thang bụi đời, giết chết anh ruột trong hoàn cảnh trớ trêu v.v... Nhưng Hiệp sĩ đen dù là tội phạm nguy hiểm nhưng vẫn đăm đắm hành trình đi tìm mẹ. Kết thúc câu chuyện giống như một quy luật nhân quả: Đời cha ăn mặn, đời con khát nước. “Hiệp sĩ đen” sau nhiều năm tháng ròng rã tìm mẹ, cuối cùng chỉ kịp thấy đám tang của mẹ chết vì HIV...
Nhà văn Nguyễn Xuân Thủy tâm sự với TT&VH khi tác phẩm chứa đựng nhiều tâm huyết này của anh đang trên hành trình tới tay độc giả.
- Cuộc đời của “Hiệp sĩ đen” là hành trình của những bi kịch. Rất nhiều những bi kịch tàn khốc dồn lên đôi vai nhỏ bé của cậu ấy. Trong một thế giới tưởng như hỗn mang, người ta mặc sức tung hoành để gây ra những bi kịch và cứ hồn nhiên nghĩ rằng sẽ chẳng chết ai, thế nhưng trong thế giới ảo ấy, bi kịch cũng rất có thể sẽ hiện hữu đau đớn hơn ta tưởng. Mỗi nhân vật có đời sống riêng của nó, và điều quan trọng là khi viết, tôi không có ý định “nương tay” với nhân vật của mình.
* Sát thủ online ngoài ý đồ văn học, còn là “cẩm nang” cho những bậc phụ huynh?
- Tôi không chờ mong điều này, bởi nếu như vậy thì tôi đã vô tình gây một sức ép lớn lên các bậc phụ huynh cùng những sự lo lắng. Hãy đón nhận nó một cách bình tĩnh. “Thế giới xung quanh luôn tiềm ẩn những bất trắc, và bạn rất có thể là nguyên nhân gây ra những bất trắc ấy, vì thế hãy có trách nhiệm với mỗi hành động của bản thân”. Nếu bạn có con, hãy nói với con bạn như vậy là đủ.
* Khi đọc đến chương cuối cùng của Sát thủ online, tôi có một điều ước nhỏ, giá như Mr Mouse được gặp mẹ trước khi mẹ hắn chết, để cái chết của hắn thanh thản hơn v.v... Liệu đó có phải là chi tiết tiếc nuối, ám ảnh mà Nguyễn Xuân Thủy cố tình bỏ qua?
- Đợi đến đời con thì lâu quá. Như bạn thấy thì ngay chính đời cha cũng đã bị quăng lên sa mạc rồi. Bi kịch của Mr Mouse cũng chính là bi kịch của những người sinh ra cậu. Một cuộc gặp với bà mẹ đã bị xô đẩy đến thân tàn ma dại, một bệnh nhân HIV giai đoạn cuối để vỡ tan một bóng hình đẹp đẽ mà cậu bé vẫn tôn thờ về một người mẹ mang bóng dáng thiên thần? Nếu đặt vấn đề như thế thì sẽ thấy cách nào là tàn nhẫn? Nhưng có lẽ nên quan tâm đến sự gặp gỡ giữa bạn đọc và tác phẩm hơn là sự hội ngộ giữa các nhân vật.
* Trước Sát thủ online là tiểu thuyết Biển xanh màu lá viết về bộ đội Trường Sa. Hai đề tài này khác nhau hoàn toàn. Dường như sau những ồn ào giải thưởng, những tác phẩm đã từng ra mắt, Sát thủ online đánh dấu một bước ngoặt văn chương của anh?
- Khi viết xong Biển xanh màu lá, trả lời phỏng vấn báo chí tôi có nói rằng mình sẽ tạm xa đề tài người lính, vốn là đề tài quen thuộc để chuyển sang một cuốn tiểu thuyết về đề tài “dân sự”. Và bây giờ là lúc cuốn tiểu thuyết ấy đã hoàn thành. Có rất nhiều đề tài để viết, vấn đề là mình thành công đến đâu và có nhận được sự cộng hưởng từ phía người đọc hay không? Với Sát thủ online, tôi đang chờ phản hồi từ bạn đọc.
* Xin cảm ơn anh.
Trần Lâm (thực hiện)
“Tội phạm nhí” trong tiểu thuyết “Sát thủ online” - Bài trên PL&XH
Bìa tiểu thuyết "Sát thủ online"
(PL&XH) - Tiểu thuyết “Sát thủ online” của nhà văn Nguyễn Xuân Thuỷ khiến những bậc làm cha làm mẹ khi đọc đến đều có những khoảnh khắc “nhói lòng”.
Tiểu thuyết “Sát thủ online” của nhà văn Nguyễn Xuân Thuỷ khiến những bậc làm cha làm mẹ khi đọc đến đều có những khoảnh khắc “nhói lòng”. Tội phạm nhí là ai? Mạch nước ngầm trong tiểu thuyết là một câu chuyện cảm động về tình mẫu tử nhân văn của đứa trẻ lạc loài…
Nhà văn Nguyễn Xuân Thủy. Ảnh: Hà Thành
Khát mẹ…
Nếu cuộc đời của Mr Mouse chỉ là những phiêu dạt của kiếp “giang hồ nhí” thì hẳn sẽ không làm động lòng trắc ẩn của mọi người như vậy. Những trang văn hay và ấm áp nhất trong “Sát thủ online” có lẽ là đoạn viết về tình mẫu tử giữa tên tội phạm nhí Mr Mouse có biệt danh là “Hiệp sĩ đen” và mẹ hắn, cụ thể hơn đó là tình mẫu tử trong tiềm thức của Mr Mouse: “Đã từ lâu rồi hắn không còn soi gương. Hắn cảm thấy sợ khi phải nhìn thấy gương mặt của chính mình. Trong đêm tối những ngón tay của hắn chà xát lên mặt như cố vẽ nên một hình thù. Hắn biết rằng hắn đã vĩnh viễn mất đi gương mặt ngày xưa. Với ý nghĩ đấy, nước mắt hắn trào ra, hắn khóc. Những hàng nước mắt ngoằn ngoèo theo những vết sẹo hình chữ V như những dấu tích loang lổ. Nước mắt hắn chảy tràn trên mặt, phá vỡ sơ đồ ma trận của những đường sẹo ướt nhoà. Một cơn gió nhẹ thổi tới vuốt lên mặt hắn những cưng nựng. Hắn ngồi thẫn thờ nhìn ra màn đen truy vấn, hắn bỗng nhận ra rằng, hắn đang nhớ mẹ…”
Ở cuối tác phẩm, bức chân dung tên sát thủ hiện ra với vẻ gớm ghiếc, sẹo sần ma quái nhưng có chỉ có một yếu tố khiến ta biết hắn vẫn thực sự là con người là hắn biết bộc lộ tình yêu thương, đặc biệt đó là tình mẫu tử: “Bằng linh cảm của mình, hắn hiểu rằng người nằm trong quan tài dưới lớp đất sâu chính là mẹ hắn. Hắn lao đến ôm ghì ngôi mộ mới đắp, những tiếng ư ư từ cổ họng phát ra như chó sói tru, đôi vai mảnh mai rung lên thổn thức. Rồi hắn bỗng hắn đứng phắt dậy, ngửa mặt lên trời gào thảm thiết…”
Hình ảnh người mẹ là cứu cánh cho hắn trong suốt quãng đời phiêu dạt cũng như khi bị truy đuổi gắt gao bởi lực lượng CSI. Cũng chính tình mẫu tử đã khiến hắn trong những hoàn cảnh khốn cùng nhất vẫn có những giây phút thăng hoa. Và cũng chính mẹ là lý do cuối cùng để hắn còn tồn tại trên cõi đời này khi mọi thứ đã tuyệt vọng và rơi vào hố sâu của sự suy sụp tinh thần không phương cứu chữa.
Có nên đổ lỗi cho phụ huynh???
Mr Mouse từ một làng quê lên thành phố vào năm 8 tuổi và trở thành một games thủ có hạng được Lucky Family - một nhóm trẻ vị thành niên bụi đời tụ tập ăn chơi - nể trọng và thu nạp. Trong bước đường bị dồn đuổi vào con đường phạm tội, cậu ta đã tình cờ đối mặt người cha đẻ (thực chất là một tên sở khanh lừa tình qua mạng đã chiếm đoạt mẹ cậu) mà không hay. Trong một lần đi đòi lại sợi dây đeo cổ, kỷ vật của mẹ cậu bị Hương sữa - một kẻ tòng phạm cũng là kẻ cưu mang cậu - bán đi, để giải nguy cho Hương sữa, Mr. Mouse đã manh động giết chết tên đầu trọc đang cưỡng hiếp Hương sữa mà không biết rằng đó chính là người anh cùng cha khác mẹ của mình
Tội phạm nhí, những đứa trẻ vị thành niên lớn lên trong công nghệ mạng Internet, chúng vừa là “gánh nặng” vừa là “nạn nhân” của xã hội. “Sát thủ online” không chỉ đề cập đến một nhân vật Mr Mouse mà còn gợi lên cả thế giới tội phạm nhí, chúng là những game thủ có hạng chuyên lừa đảo qua mạng, ăn chơi thác loạn, đắm chìm trong thế giới game của nhóm Lucky Family. Chúng là những đứa trẻ bụi đời, sống dạt vòm và tạo cho mình một đế chế riêng để tung hoành. Đọc “Sát thủ online” người ta cứ vương vấn một ý nghĩ: Internet là sản phẩm của con người, hiện hữu dưới bàn tay con người, để rồi quay trở lại tàn sát con người”.
Chính vì thế, lời giải cho tội phạm mạng vẫn còn là thách thức đối với toàn xã hội. Nhưng có một mẫu số chung cho những tội phạm mạng, chúng đều là những công dân trẻ, thậm chí rất trẻ, là những “tín đồ” của trò chơi game online. Với “Sát thủ online”, nhà văn Bùi Anh Tấn có nhận xét: “…
Cách đặt vấn đề mới lạ, và rất “thời thượng” trước sự quan tâm của dư luận với vấn đề game online hiện nay của “Sát thủ online” đưa người đọc vào một thế giới vừa hư vừa thực, hấp dẫn đến từng câu chữ. Và gấp sách lại là một nỗi buồn nhè nhẹ…” Nhưng còn một điều ám ảnh nữa với bạn đọc “Sát thủ online”, đó chính là tình mẫu tử đau đáu của Mr Mouse. Vì tình yêu tha thiết, thành kính đến tội nghiệp của mình mà hắn sẵn sàng đánh đổi cả sự sống để lần tìm theo dấu vết của mẹ, bất chấp những hiểm nguy đe doạ tính mạng, vì mẹ chính là nguồn sống của hắn. Khi biết rằng không bao giờ còn được gặp mẹ nữa, thì chút sự sống mong manh cuối cùng cũng bỏ hắn ra đi. Chết là cách duy nhất để hắn được về với mẹ.
Thanh Lan
Tiểu thuyết “sát thủ online”: Giải mã những tội ác đến từ Internet - Bài trên CAND
Hi hi... Vụ này thì phải "ghi công" cô Thủy Anna đã nhiệt tình PR cho Sát thủ online.
Cuốn tiểu thuyết "Sát thủ online" NXB Công an nhân dân 2010 của nhà văn 7X Nguyễn Xuân Thủy (SN 1977) ra đời lọt vào vòng chung khảo 16 tiểu thuyết và ký do Bộ Công an và Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức 2007-2010 đề cập tới đề tài rất "hot": Tội phạm Internet và những hệ lụy xa xót đầy tính chấm phá trong cuộc đời nhân vật chính.
Nhà văn Nguyễn Xuân Thủy. Ảnh: Phạm Trung Kiên
PV Báo CAND có cuộc trò chuyện với nhà văn Nguyễn Xuân Thủy về cuốn tiểu thuyết mới của anh...
- Khi đọc xong "Sát thủ online", điều đầu tiên tôi nghĩ đến là anh đang gióng một hồi chuông thế thái nhân tình để đánh thức sự "ngủ quên" của những bậc làm cha làm mẹ?
- Chị nghĩ thế cũng không sai. Nhưng nếu chỉ có thế thì không cần đến một cuốn tiểu thuyết, báo chí đã làm rất tốt nhiệm vụ đó rồi. Những bậc làm cha làm mẹ nói rộng ra thì cũng chính là cả thế giới người lớn trước vấn nạn có tên Internet. Chúng ta tiếp nhận những cái mới quá nhanh, trong khi những sự chuẩn bị cho nó, và cả việc đối mặt với những hệ lụy từ nó chưa tương xứng, không theo kịp, để rồi hệ thống còi báo động liên tục tăng cấp độ. Mọi người say mê với "thế giới ảo", đeo mặt nạ khi bước vào nó, ngụp lặn trong nó đầy mê mải như khám phá một khu vườn hoang, mà ít ai nghĩ rằng Internet không phải là một "thế giới ảo" như ta tưởng. Đúng, Internet chưa bao giờ là ảo. Nó thật như chính cuộc sống của chúng ta vậy. Tôi nghĩ chúng ta không "ngủ quên" mà chỉ loay hoay đối phó với hệ quả từ một lĩnh vực khá mới mẻ thôi.
- Và vô hình trung, nhân vật chính - Mr Mouse, biệt danh Hiệp sĩ đen từ một "tội phạm nhí" của xã hội lại trở thành nạn nhân của xã hội, đây là dụng ý của anh đấy chứ?
- Trong mỗi tiểu thuyết, mỗi nhân vật đều có một số phận riêng, gánh vác những thông điệp riêng. Tôi xin không "thuyết minh" cho những gì mình đã viết, hãy để từng bạn đọc tìm hiểu và khám phá mỗi nhân vật trong "Sát thủ online", có khi họ còn khám phá ra những điều thú vị hơn chính chúng ta nghĩ ấy chứ.
- Dường như ngòi bút của anh quá ưu ái cho những thân phận bụi đời bị gạt ra ngoài xã hội. Phê phán đấy, mà thương xót đấy. Tôi thấy những nhân vật như cu Tý bị gia đình hắt hủi, ruồng bỏ nhiều lắm. Nhưng có nhiều cu Tý đã "ngậm đắng" vươn lên, sao anh không viết về chúng lại thấy "xót" cho những đứa trẻ bụi đời thiếu bản lĩnh?
- Trong văn học, các mẫu nhân vật đều được "đối xử" bình đẳng. Với các thân phận bụi đời, tôi nhìn họ dưới góc độ con người và cũng với góc độ ấy để giải mã con đường trở thành tội phạm của họ. Những "cu tí ngậm đắng vươn lên" sẽ là đề tài cho mục "Chân dung cuộc sống" hay gương người tốt việc tốt của các báo. Nhân vật văn học cần một thân phận và tôi đã cho nhân vật của mình một thân phận như thế để phục vụ cho mục đích sáng tạo. Nó sẽ sống đời sống của nó, gánh vác thông điệp của nó. Đơn giản chỉ là mục đích của tác giả. Có thể "những cu tí ngậm đắng vươn lên" không là lựa chọn của tôi nhưng sẽ gây hứng thú cho các tác giả khác.
- Câu chuyện có đề cao tình mẫu tử thiêng liêng, anh có tin vào tình mẫu tử ấy không? Những phần kết tiểu thuyết thường gợi cảm giác có hậu, thanh thản, còn anh để cuộc hội ngộ giữa Mr Mouse và người mẹ chết vì HIV của đứa trẻ vị thành niên này, bi đát, thống thiết quá??? Cái chết của Mr Mouse có đánh thức sự lãnh cảm của các bậc cha mẹ đối với con cái???
- Chỉ có ai không có mẹ mới không tin có tình mẫu tử, và chỉ có ai không có trái tim mới không cảm nhận được tình yêu thương của mẹ. Những đứa con luôn khao khát được sống trong vòng tay của mẹ dù cho người mẹ ấy là ai, người mẹ ấy như thế nào. Đôi khi được sống trong những ý nghĩ tốt đẹp về mẹ cũng đã là hạnh phúc. Một cái kết có hậu hay một cái kết bi đát không quan trọng bằng việc người đọc có ám ảnh với tác phẩm khi gấp trang cuối cùng của cuốn sách? Còn cái chết của Mr Mouse ư! Có độc giả khi đọc "Sát thủ online" đã nói với tôi rằng, cái chết là sự giải thoát cho nhân vật. Với "Sát thủ online", tôi hi vọng cái chết của Mr Mouse sẽ đánh thức trái tim bạn đọc.
Cuốn tiểu thuyết "Sát thủ online".
- Điều ngạc nhiên khi đọc tiểu thuyết của anh là viết về bạo lực, cưỡng hiếp, lừa đảo, chém giết nhưng đều có những chi tiết nhân văn kỳ lạ, thậm chí khiến người đọc nghi ngờ. Anh có sợ niềm tin vào sự tử tế, chân tu của "gã đầu bạc" sẽ bị băng hoại trong ý thức người đọc khi gấp sách lại, bởi tôi nghĩ, ở vị trí của gã đầu bạc, tìm điểm dừng đã khó, để tìm một nơi hướng thiện như chân tu, còn khó hơn???
- Một con người mang bản chất "xấu xa nhất quán" từ khi còn đầu xanh đến tận khi đầu bạc thì đã đến độ hết thuốc chữa. Việc có ý định đi tu chỉ là hành động cao trào thể hiện sự dối trá chính bản thân của gã mà thôi. Nếu đọc "Sát thủ online" chị sẽ thấy ở đoạn kết có câu: "Nhà chùa không phải là cái thùng rác chứa đựng những rác rưởi mà xã hội đã không còn dung chứa". Hay nói đơn giản, gã tìm đến nhà chùa đâu phải vì mục đích hướng thiện mà chỉ là sự vung tiền để mua một sự yên ổn cuối đời mà thôi.
Mỗi bạn đọc có lý do để tin hay không tin vào hành trình của nhân vật. Khi đọc một cuốn sách văn học cũng giống như bạn đang khám phá một hang động kỳ bí vậy. Bạn có thể đi tiếp hoặc dừng lại, bạn có thể len lách vào từng ngóc ngách hay chỉ đi lướt trên con đường chính, có thể khoan sâu vào từng vách đá hay chỉ đứng ngắm nhìn mà thôi.
- Vận dụng tài tình hành văn thông tấn mang tính cảnh báo. Đến bản tin cuối cùng là bản tin lúc 0 giờ như đánh dấu một thời khắc, một sự biến đổi, một sự sang trang. Đó cũng là lúc kết thúc một ngày, cũng là lúc khép lại những bi kịch của Mr. Mouse, anh có hối tiếc không khi để những nhân vật trẻ phải oằn mình giữa dòng đời như thế?
- Bất kỳ một người nào khi vào đời đều ít nhiều chịu những áp lực cùng nguy cơ "chệch đường". Những người trẻ hôm nay vào đời khi mà xã hội không còn lành tính như trước, trong một thế giới với quá nhiều cạm bẫy họ phải gánh một gánh nặng hơn những thế hệ trước với những hoang mang thời đại. Họ một mình tung hoành, mò mẫm trong mê cung với quá nhiều thứ để lựa chọn để rồi không biết chọn thứ gì. Ngay cả những con người đi trước thân thiết, gần gũi xung quanh họ cũng lúng túng trong việc chỉ cho họ con đường nên đi. Và có những bi kịch đã xảy ra. Nhưng kết thúc giai đoạn hoang mang ấy, một ngày mới đến, mọi thứ sẽ sang trang, gánh nặng ấy sẽ được trút bớt phần nào, họ sẽ tỉnh táo và chủ động hơn.
- Tại sao anh lại để cho "gã đầu bạc" viết tự truyện "Sát thủ online" mà không phải nhân vật chính: Mr Mouse hay những nhân vật bụi đời trong nhóm Lucky Family? Sao anh lại quăng chiếc phao cứu sinh cho gã đầu bạc khi lẽ ra gã, kẻ gây mầm ác phải đền tội?
- Gã đầu bạc đại diện cho lớp công dân mạng đầu tiên, mang đầy đủ những háo hức lăn xả, những thử nghiệm điên cuồng, những hoan lạc thân xác; lừa lọc, trục lợi, tận hưởng từ thế giới ảo để rồi chính gã phải trải nghiệm những đau đớn, đối diện với những gì do chính mình gây ra mà cứ nghĩ rằng sẽ vô can. Sự còn sống của gã chính là một sự trả giá đớn đau nhất. Không ai khác ngoài chính gã sẽ phải nhìn nhận lại những hành vi của mình. Ý định viết tự truyện chỉ thể hiện sự lố bịch cao trào của gã. Khi để cho gã bày tỏ mong muốn viết tự truyện tôi không định quăng cho gã chiếc phao cứu sinh mà là một hòn đá tảng để gã phải vật lộn với những gì đã gây ra trong quá khứ. Hi vọng bạn đọc sẽ tự khám phá thêm để có câu trả lời cho mình trong "Sát thủ online"
Theo Thủy Anna (CAND)
Cuốn tiểu thuyết "Sát thủ online" NXB Công an nhân dân 2010 của nhà văn 7X Nguyễn Xuân Thủy (SN 1977) ra đời lọt vào vòng chung khảo 16 tiểu thuyết và ký do Bộ Công an và Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức 2007-2010 đề cập tới đề tài rất "hot": Tội phạm Internet và những hệ lụy xa xót đầy tính chấm phá trong cuộc đời nhân vật chính.
Nhà văn Nguyễn Xuân Thủy. Ảnh: Phạm Trung Kiên
PV Báo CAND có cuộc trò chuyện với nhà văn Nguyễn Xuân Thủy về cuốn tiểu thuyết mới của anh...
- Khi đọc xong "Sát thủ online", điều đầu tiên tôi nghĩ đến là anh đang gióng một hồi chuông thế thái nhân tình để đánh thức sự "ngủ quên" của những bậc làm cha làm mẹ?
- Chị nghĩ thế cũng không sai. Nhưng nếu chỉ có thế thì không cần đến một cuốn tiểu thuyết, báo chí đã làm rất tốt nhiệm vụ đó rồi. Những bậc làm cha làm mẹ nói rộng ra thì cũng chính là cả thế giới người lớn trước vấn nạn có tên Internet. Chúng ta tiếp nhận những cái mới quá nhanh, trong khi những sự chuẩn bị cho nó, và cả việc đối mặt với những hệ lụy từ nó chưa tương xứng, không theo kịp, để rồi hệ thống còi báo động liên tục tăng cấp độ. Mọi người say mê với "thế giới ảo", đeo mặt nạ khi bước vào nó, ngụp lặn trong nó đầy mê mải như khám phá một khu vườn hoang, mà ít ai nghĩ rằng Internet không phải là một "thế giới ảo" như ta tưởng. Đúng, Internet chưa bao giờ là ảo. Nó thật như chính cuộc sống của chúng ta vậy. Tôi nghĩ chúng ta không "ngủ quên" mà chỉ loay hoay đối phó với hệ quả từ một lĩnh vực khá mới mẻ thôi.
- Và vô hình trung, nhân vật chính - Mr Mouse, biệt danh Hiệp sĩ đen từ một "tội phạm nhí" của xã hội lại trở thành nạn nhân của xã hội, đây là dụng ý của anh đấy chứ?
- Trong mỗi tiểu thuyết, mỗi nhân vật đều có một số phận riêng, gánh vác những thông điệp riêng. Tôi xin không "thuyết minh" cho những gì mình đã viết, hãy để từng bạn đọc tìm hiểu và khám phá mỗi nhân vật trong "Sát thủ online", có khi họ còn khám phá ra những điều thú vị hơn chính chúng ta nghĩ ấy chứ.
- Dường như ngòi bút của anh quá ưu ái cho những thân phận bụi đời bị gạt ra ngoài xã hội. Phê phán đấy, mà thương xót đấy. Tôi thấy những nhân vật như cu Tý bị gia đình hắt hủi, ruồng bỏ nhiều lắm. Nhưng có nhiều cu Tý đã "ngậm đắng" vươn lên, sao anh không viết về chúng lại thấy "xót" cho những đứa trẻ bụi đời thiếu bản lĩnh?
- Trong văn học, các mẫu nhân vật đều được "đối xử" bình đẳng. Với các thân phận bụi đời, tôi nhìn họ dưới góc độ con người và cũng với góc độ ấy để giải mã con đường trở thành tội phạm của họ. Những "cu tí ngậm đắng vươn lên" sẽ là đề tài cho mục "Chân dung cuộc sống" hay gương người tốt việc tốt của các báo. Nhân vật văn học cần một thân phận và tôi đã cho nhân vật của mình một thân phận như thế để phục vụ cho mục đích sáng tạo. Nó sẽ sống đời sống của nó, gánh vác thông điệp của nó. Đơn giản chỉ là mục đích của tác giả. Có thể "những cu tí ngậm đắng vươn lên" không là lựa chọn của tôi nhưng sẽ gây hứng thú cho các tác giả khác.
- Câu chuyện có đề cao tình mẫu tử thiêng liêng, anh có tin vào tình mẫu tử ấy không? Những phần kết tiểu thuyết thường gợi cảm giác có hậu, thanh thản, còn anh để cuộc hội ngộ giữa Mr Mouse và người mẹ chết vì HIV của đứa trẻ vị thành niên này, bi đát, thống thiết quá??? Cái chết của Mr Mouse có đánh thức sự lãnh cảm của các bậc cha mẹ đối với con cái???
- Chỉ có ai không có mẹ mới không tin có tình mẫu tử, và chỉ có ai không có trái tim mới không cảm nhận được tình yêu thương của mẹ. Những đứa con luôn khao khát được sống trong vòng tay của mẹ dù cho người mẹ ấy là ai, người mẹ ấy như thế nào. Đôi khi được sống trong những ý nghĩ tốt đẹp về mẹ cũng đã là hạnh phúc. Một cái kết có hậu hay một cái kết bi đát không quan trọng bằng việc người đọc có ám ảnh với tác phẩm khi gấp trang cuối cùng của cuốn sách? Còn cái chết của Mr Mouse ư! Có độc giả khi đọc "Sát thủ online" đã nói với tôi rằng, cái chết là sự giải thoát cho nhân vật. Với "Sát thủ online", tôi hi vọng cái chết của Mr Mouse sẽ đánh thức trái tim bạn đọc.
Cuốn tiểu thuyết "Sát thủ online".
- Điều ngạc nhiên khi đọc tiểu thuyết của anh là viết về bạo lực, cưỡng hiếp, lừa đảo, chém giết nhưng đều có những chi tiết nhân văn kỳ lạ, thậm chí khiến người đọc nghi ngờ. Anh có sợ niềm tin vào sự tử tế, chân tu của "gã đầu bạc" sẽ bị băng hoại trong ý thức người đọc khi gấp sách lại, bởi tôi nghĩ, ở vị trí của gã đầu bạc, tìm điểm dừng đã khó, để tìm một nơi hướng thiện như chân tu, còn khó hơn???
- Một con người mang bản chất "xấu xa nhất quán" từ khi còn đầu xanh đến tận khi đầu bạc thì đã đến độ hết thuốc chữa. Việc có ý định đi tu chỉ là hành động cao trào thể hiện sự dối trá chính bản thân của gã mà thôi. Nếu đọc "Sát thủ online" chị sẽ thấy ở đoạn kết có câu: "Nhà chùa không phải là cái thùng rác chứa đựng những rác rưởi mà xã hội đã không còn dung chứa". Hay nói đơn giản, gã tìm đến nhà chùa đâu phải vì mục đích hướng thiện mà chỉ là sự vung tiền để mua một sự yên ổn cuối đời mà thôi.
Mỗi bạn đọc có lý do để tin hay không tin vào hành trình của nhân vật. Khi đọc một cuốn sách văn học cũng giống như bạn đang khám phá một hang động kỳ bí vậy. Bạn có thể đi tiếp hoặc dừng lại, bạn có thể len lách vào từng ngóc ngách hay chỉ đi lướt trên con đường chính, có thể khoan sâu vào từng vách đá hay chỉ đứng ngắm nhìn mà thôi.
- Vận dụng tài tình hành văn thông tấn mang tính cảnh báo. Đến bản tin cuối cùng là bản tin lúc 0 giờ như đánh dấu một thời khắc, một sự biến đổi, một sự sang trang. Đó cũng là lúc kết thúc một ngày, cũng là lúc khép lại những bi kịch của Mr. Mouse, anh có hối tiếc không khi để những nhân vật trẻ phải oằn mình giữa dòng đời như thế?
- Bất kỳ một người nào khi vào đời đều ít nhiều chịu những áp lực cùng nguy cơ "chệch đường". Những người trẻ hôm nay vào đời khi mà xã hội không còn lành tính như trước, trong một thế giới với quá nhiều cạm bẫy họ phải gánh một gánh nặng hơn những thế hệ trước với những hoang mang thời đại. Họ một mình tung hoành, mò mẫm trong mê cung với quá nhiều thứ để lựa chọn để rồi không biết chọn thứ gì. Ngay cả những con người đi trước thân thiết, gần gũi xung quanh họ cũng lúng túng trong việc chỉ cho họ con đường nên đi. Và có những bi kịch đã xảy ra. Nhưng kết thúc giai đoạn hoang mang ấy, một ngày mới đến, mọi thứ sẽ sang trang, gánh nặng ấy sẽ được trút bớt phần nào, họ sẽ tỉnh táo và chủ động hơn.
- Tại sao anh lại để cho "gã đầu bạc" viết tự truyện "Sát thủ online" mà không phải nhân vật chính: Mr Mouse hay những nhân vật bụi đời trong nhóm Lucky Family? Sao anh lại quăng chiếc phao cứu sinh cho gã đầu bạc khi lẽ ra gã, kẻ gây mầm ác phải đền tội?
- Gã đầu bạc đại diện cho lớp công dân mạng đầu tiên, mang đầy đủ những háo hức lăn xả, những thử nghiệm điên cuồng, những hoan lạc thân xác; lừa lọc, trục lợi, tận hưởng từ thế giới ảo để rồi chính gã phải trải nghiệm những đau đớn, đối diện với những gì do chính mình gây ra mà cứ nghĩ rằng sẽ vô can. Sự còn sống của gã chính là một sự trả giá đớn đau nhất. Không ai khác ngoài chính gã sẽ phải nhìn nhận lại những hành vi của mình. Ý định viết tự truyện chỉ thể hiện sự lố bịch cao trào của gã. Khi để cho gã bày tỏ mong muốn viết tự truyện tôi không định quăng cho gã chiếc phao cứu sinh mà là một hòn đá tảng để gã phải vật lộn với những gì đã gây ra trong quá khứ. Hi vọng bạn đọc sẽ tự khám phá thêm để có câu trả lời cho mình trong "Sát thủ online"
Theo Thủy Anna (CAND)
Đăng ký:
Nhận xét (Atom)